Beleggen in kunst, is dat interessant?

Beleggen in kunst, is dat interessant?

23 september 2020 6 Door Kaskoe

De afgelopen maanden heeft Kaskoe een paar musea bezocht. Tijdens de corona-maatregelen is het een stuk rustiger om oude meesters, moderne kunst en beeldende kunst te bewonderen. Als je dan tussen de kunstwerken loopt, die in waarde variëren van enkele tientjes tot vele miljoenen Euro’s, denk je onwillekeurig toch even: beleggen in kunst, is dat interessant?

Beleggen in kunst?

Kaskoe houdt niet van drukte, maar wel van mooie dingen. Dus toen de Corona-maatregelen in juni werden versoepeld, heb ik daar direct gebruik van gemaakt door het Rijksmuseum te bezoeken. Geen groepen, geen hordes buitenlandse toeristen en schoolkinderen, bovendien geen files om Amsterdam te bereiken, heerlijk. Ondertussen heb ik de afgelopen maanden nog een paar andere musea bezocht. Je moet er toch wat van maken, en op deze manier heeft het nadeel toch een voordeel.

Kaskoe een kunstliefhebber?

Kaskoe is totaal geen kunstkenner. Ik heb echt geen idee van de waarde van kunstwerken. Maar af en toe lees ik natuurlijk wel berichten over kunstveilingen die weer eens een recordopbrengst hebben opgebracht. Of een werk dat na analyse toch door een oude meester zou zijn gemaakt en daardoor prompt enorm in waarde stijgt zonder dat er een druppel extra verf aan het doek is toegevoegd. En aangezien het verstandig is je investeringen altijd te spreiden, leek het mij wel interessant om eens in de kunstwereld te duiken. Is beleggen in kunst echt mogelijk?

Shock Art

Een vriendin van Kaskoe leende mij het boek ‘Shock Art’ met de intrigerende ondertitel ‘Handel en hebzucht in de hedendaagse kunst’. Het is geschreven door Don Thompson, een econoom en kunstverzamelaar. Een interessante combi. Deed mij denken aan Rolf Dobelli. Shock Art beschrijft de handel en wandel in de moderne kunst. Alle facetten, van kunstenaar, galeriehouder, veilinghuizen, handelaren en waardebepaling komen aan bod, en dat vaak met hilarische maar waargebeurde voorbeelden beschreven.

Beleggen in kunst

Rotte haai met mega-rendement

Wat denk je bijvoorbeeld van een dode tijgerhaai die wordt tentoongesteld in een vitrine gevuld met formaldehyde? Gecreëerd in 1991 door Damien Hirst (die de meesten wel kennen van het met diamanten ingezette schedel) die het voor GBP 50.000,- verkocht aan Charles Saatchi (van het reclamebureau). De kostprijs voor Hirst voor het maken van het kunstwerk bedroeg GBP 12.000,-, inclusief de kosten voor transport en preparatie. Ondanks dat het ongetwijfeld een smerig karweitje is geweest het kunstwerk in elkaar te zetten, lijkt mij dit met een winst van 38k goed betaald. Ruim 14 jaar later, de haai was inmiddels in een serieuze staat van ontbinding geraakt, werd het kunstwerk verkocht voor de lieve som van USD 12 miljoen. Een rendement van ruim 47% per jaar. In de portfolio van Kaskoe staan minder goed renderende posities. Ook een paar betere trouwens!

Beleggen in kunst
The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living

Maar beleggen in kunst, is dat echt een optie?

De kunsthandel lijkt wel een beetje op de vastgoedmarkt. Er is geen gecentraliseerde marktplaats, zoals dat bij aandelen of grondstoffen wel het geval is. Er is geen object wat precies op elkaar lijkt, er mist uniformiteit wat het lastig maakt om tot objectieve prijsvorming te komen. De kunstmarkt is een beetje wat de gek ervoor geeft op een veiling, kunstbeurs of galerie. De liquiditeit van kunstvoorwerpen beperkt en is het inzicht in de prijsvorming erg slecht.

En er is nog een belangrijk verschil tussen kunst en andere beleggingsklassen: het bezit van kunst levert naast een financieel rendement ook plezier op. Alhoewel Kaskoe veel plezier aan het aandelenbezit ontleent, is het een ander gevoel dan de vreugde die een mooi schilderij je biedt.

Beleggen in kunst

Kunstindex laat rendement zien

In 2002 hebben Jianping Mei en Michael Moses een kunstindex geconstrueerd. Op basis van veilingprijzen van schilderijen die met enige regelmaat bij veilingen werden aangeboden hebben zij de prijsontwikkeling over een lange periode in kaart gebracht. Zij hebben daarbij alleen gekeken naar schilderijen die in drie groepen werden onderverdeeld: oude meesters uit de periode 1100-1850, impressionistische en moderne schilderijen van 1850 tot 2002 en Amerikaanse schilderijen uit de periode 1700-1950.

Over de periode 1875 tot 1999 (de oorspronkelijke studie) is het beleggingsrendement van de drie kunstcategorieën gezamenlijk 4,9% per jaar. Echter, er is een belangrijk verschil te zien in de periode voor 1950 en de periode daarna. In de periode voor 1950 waren de prijzen op de kunstmarkt vele malen volatieler dan op de aandelenmarkt en was het rendement op kunst laag. Om in de jaren na 1950 een stuk minder volatiel te worden en tegelijkertijd een fors hoger rendement te leveren. Het is onbekend wat de exacte redenen zijn van deze verschillen.

Sotheby’s doet aan survivorship bias

De index is in 2016 gekocht door Sotheby’s, één van de leidende veilinghuizen in de wereld. Sotheby’s laat zien dat de kunstmarkt van 1950 tot 2018 een samengesteld jaarlijks groeipercentage laat zien van 8,8%. Als je dit vergelijkt met het rendement op de S&P500 sinds 1957 dan kom je op een jaarlijkse gemiddelde groei van ruim 7%. Overigens: de periode voor 1950 laat Sotheby’s, dat natuurlijk een belang heeft bij een zo hoog mogelijk rendementscijfer, wijselijk weg, een zeer fraai staaltje van survivorship bias.

Zijn de rendementen op aandelen en kunst te vergelijken?

Als oppervlakkige lezer zou je kunnen stellen dat het jaarlijkse rendement van aandelen en kunst over een langere periode elkaar nauwelijks ontlopen. Alleen: na het lezen van Shock Art is mijn beeld hoe kunstveilingen als Sotheby’s en Christie’s werken, behoorlijk bijgesteld. Er is, in tegenstelling tot wat ik dacht, helemaal geen sprake van transparante prijsvorming op dergelijke veilingen.

Trucjes van veilinghuizen leiden tot kunstmatig hogere rendementen

Sowieso wordt slechts het neusje van de zalm op kunstgebied aangeboden (of beter gezegd geaccepteerd) door de veilinghuizen. Vaak is er sprake van minimumbedragen, waaronder een kunstwerk niet wordt geveild. Er wordt op allerlei manieren door het veilinghuis geprobeerd de prijs van een kunstwerk omhoog te pushen.

Met marketing, door handjeklap met rijke verzamelaars, en doordat ze zelf ook betrokken zijn bij de waardering van kunstwerken. Nu zie ik bij banken ook wel eens beursadviezen waarvan ik mij afvraag welk belang die bank daarbij heeft. Maar dat is klein bier in vergelijking met wat veilinghuizen uitspoken om prijzen van kunstwerken omhoog te stuwen. Mijn conclusie is dat een index als die van Mei-Moses hierdoor eigenlijk nauwelijks waarde heeft.

Conclusie en gratis tip

Kaskoe houdt het bij een periodiek museumbezoekje en zoekt diversificatie van zijn investeringen niet in de hoek van de kunst. Beleggen in kunst is niets voor mij. Mocht je toch overwegen om te beleggen in kunst, dan is het verstandig om het ergens in huis op te hangen of neer te zetten. Want tenzij je een kunst of antiek koopt met als oogmerk een snel rendement binnen te harken, hoef je de waarde ervan niet op te geven in box 3. En daarmee ontloop je de vermogensrendementsheffing. Uiteraard is het wel verstandig te investeren in een goede anti-inbraak installatie 😊

Heb jij onlangs nog iets cultureels ondernomen?