Wat is survivorship bias en wat doe jij er aan?

Wat is survivorship bias en wat doe jij er aan?

29 juli 2020 6 Door Kaskoe

Eerder heb ik al eens geschreven over een aantal denkfouten die jouw financiële beslissingen vertroebelen. Een belangrijke denkfout die in dat artikel ontbreekt, is de survivorship bias. De financiële wereld past survivorship bias regelmatig toe, waardoor hele groepen nietsvermoedende beleggers om de tuin worden geleid.

Wat is survivorship bias?

Survivorship bias is de neiging om je te concentreren op elementen die een bepaald selectieproces hebben gehaald, in plaats van op de gehele set aan elementen. Anders gezegd: survivorship bias is een cognitieve denkfout die jou uitsluitend laat kijken naar de winnaars of naar de successen, terwijl de verliezers of de mislukkingen buiten beeld blijven. Door het negeren van verliezers of mislukkingen kan survivorship bias zorgen voor overdreven optimistische overtuigingen. Of omgekeerd kan survivorship bias leiden tot een verkeerd geloof omdat het successen in een groep ten onrechte een speciale eigenschap toekent.

De ‘ontdekking’ van survivorship bias

In de tweede Wereldoorlog vroegen Amerikaanse topmilitairen zich af hoe ze de overlevingskansen van bommenwerpers die terugkeerden van vijandig grondgebied konden vergrootten. Hiertoe onderzochten ze nauwkeurig alle teruggekeerde bommenwerpers op beschadigingen. Keer op keer zagen ze dat de kogelgaten zich vooral concentreerden rond de vleugels, de staartschutter en onder het midden van het vliegtuig.

Wat is survivorship bias?
Bron: www.sketchplanations.com

De primaire reactie om de bommenwerpers veiliger te maken, was om extra bepantsering aan te brengen rond deze plekken. Totdat een statisticus bedacht dat dit een dom idee was. De plaatsen waar de meeste beschadigingen zaten toonden niet aan wat de zwakste plekken van de bommenwerpers waren. Sterker, ze toonden aan wat de sterkste plekken van de bommenwerper was. De kogelgaten toonden aan op welke plekken een bommenwerper kon worden beschoten terwijl ze toch nog terug konden vliegen naar vriendelijk grondgebied. Om te bepalen waar de extra bepantsering moest komen, moesten ze juist kijken naar de plaatsen die niet beschadigd waren.

Hoe past men survivorship bias toe?

Ik durf de stelling wel aan dat men survivorship bias vaak en veel toepast. In sommige gevallen wellicht onbewust. Maar in de marketing en in de financiële wereld past men het zeker ook bewust toe. Bijvoorbeeld om producten, diensten of onderzoeken er beter uit te laten springen of om mensen gewoonweg doelbewust te misleiden.

Een paar onschuldige voorbeelden

Laten we het dicht bij huis houden… Kaskoe houdt van dividendgroei aandelen en houdt een lijst bij van Europese en Britse dividendgroeiers. Als je wilt weten wat de kenmerken zijn van dividendgroeiers en je voor dit doel uitsluitend naar de aandelen op mijn lijst kijkt, leidt je aan survivorship bias. Er heeft immers een selectieproces plaatsgevonden als gevolg waarvan de bedrijven die minder dividend uitkeerden, de lijst niet hebben gehaald.

In een belangrijkere mate is dit het geval bij de lijst met Amerikaanse dividend aristocraten. Dit is de lijst met Amerikaanse bedrijven die minimaal 25 achtereenvolgende jaren hun dividend hebben verhoogd. Het is absoluut een zeer interessante lijst, maar realiseer je wel dat er ook bedrijven op hebben gestaan die inmiddels geen dividend meer uitkeren omdat ze failliet zijn gegaan. Of omdat ze op enig moment hun dividend niet meer konden verhogen omdat de winsten tegenvielen. Het punt is: van alle bedrijven op die lijst kan je niet met zekerheid zeggen dat deze over een jaar nog op die lijst staan. Alleen de winnaars staan op de lijst. Pfizer of General Electric, twee gerenommeerde Amerikaanse bedrijven zijn van de lijst geschrapt toen ze hun dividend schrapten.

Wat is survivorship bias?

En een schadelijker voorbeeld

In deze twee voorbeelden is er niet zozeer sprake van datamanipulatie. Een schadelijker voorbeeld vormen veel lijstjes waarmee financiële instellingen pogen beleggers over de streep te trekken. Ik doel dan op rendementsoverzichten van beleggingsfondsen of ETF’s. In veel gevallen is hier sprake van survivorship bias en het is vaak moeilijk dit als zodanig te herkennen.

Wat mensen zich namelijk niet altijd realiseren is dat slecht presterende beleggingsfondsen of ETF’s worden verwijderd uit de resultaten. Bijvoorbeeld door een dergelijk beleggingsfonds uit te faseren. Of om te stoppen met een matig presterende ETF. Of omdat de fondsmanager besluit twee fondsen samen te voegen. Waardoor de gemiddelde prestatie van alle fondsen kunstmatig zijn verhoogd en een te rooskleurig beeld vormen. Een voorbeeld van het presenteren van gegevens waarbij survivorship bias jou misleidt

Wat is survivorship bias?
Bron: www.dilbert.com

Wat kan jij doen om survivorship bias te voorkomen?

Of je survivor bias altijd kunt voorkomen is de vraag. Maar je kunt zeker een paar dingen doen om je ertegen te wapenen.

  • Denk logisch na en wees kritisch. Kijk naar het voorbeeld van de bommenwerpers.
  • Wees af en toe eens de advocaat van de duivel, door tegenvoorbeelden te zoeken of laat iemand anders die rol eens spelen, door hem of haar als criticus op een situatie te laten schieten.
  • Probeer te achterhalen in hoeverre er bij het presenteren van data een selectiemechanisme heeft plaatsgevonden.
  • Stel jezelf de vraag: welke gegevens ontbreken of zijn weggelaten?

En denk niet dat survivorship bias alleen voorkomt in de financiële wereld. Zeker in deze tijden van onzekerheid en polarisatie doen mensen van alles om anderen te overtuigen van hun ‘visie’.

Welke voorbeelden van survivor bias ben jij onlangs tegengekomen?